Posts tagged “ინგლისური ენა

TED.com-ის ქართული თარგმანები

პირველ რიგში ორიოდე სიტყვით TED.com-ის  შესახებ. TED-მა სტარტი 1984 წელს აიღო, ყოველწლიური კონფერენციები კი დაიწყო 1990 წელს და მას შემდეგ მასპინძლობს მსოფლიოში წამყვან მეცნიერებს, პოლიტიკოსებს, კულტურის სფეროს წარმომადგენლებს და სხვებს რომელთაც საშუალება ეძლევათ მაქსიმუმ 18 წუთში, რაც შეიძლება საინტერესოდ, ეფექტურად და კრეატიულად ისაუბრონ თავიანთი მიღწევების, ქმნილებების, წარმატებების, იდეების შესახებ და მისცენ რჩევები, რეკომენდაციები მრავალრიცხოვან აუდიტორიას.

TED.com-ის პირველი ვიდეო-საუბარი, 1984 წელი სონის კომპაქტ დისკის (Sony CD) პრეზენტაცია 

ვუყურებ TED-ის ვიდეოებს და მახსენდება ლექციები, რომელსაც უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში სხვადასხვა დროს ვესწრებოდი. ლექციების უმრავლესობა მოსაწყენი და ძილის მომგვრელი იყო, წიგნიდან ან კონსპექტიდან ამოკითხული უინტერესო, ათწლეულების დაძველების აკადემიური ტექსტით და ზარმაცი, სკამზე გაუნძრევლად მჯდომი ლექტორებით. თუმცა იყვნენ თითზე ჩამოსათვლელი ლექტორებიც (კერძოდ ორ თითზე), რომელთა ლექციების დროს აუდიტორია სავსე იყო, ისინი კარგად ფლობდნენ ორატორის ხელოვნებას, იცოდნენ როგორ უნდა ჩაეტიათ თავიანთ სათქმელი 45-50 წუთში, კომპაქტურად და რაც მთავარია ძალიან საინტერესოდ და ნაყოფიერად. მათი ლექციები გაჯერებული იყო საგნის ირგვლივ საინტერესო ისტორიებით, შიგადაშიგ იუმორით ან რამდენიმე წამიანი თემის შეცვლით, ჟესტიკულაციით, მიმიკით და აუდიტორიაში აქეთ-იქეთ სიარულით. მე არ ვამბობ რომ ლექტორი, ამ შემთხვევაში პირობითად სიტყვის წარმომთქმელი, მალაყებზე უნდა გადავიდეს, თუმცა თუ კი ასეთი საქმე აიღო თავის თავზე, ვფიქრობ ყველაფერი უნდა გააკეთოს იმისთვის რომ აუდიტორიას არ დაეძინოს, პირიქით მართოს დამსწრეთა ყურადღება და გაუღვივოს ინტერესი უწყვეტად. ამ მხრივ სერიოზული რეფორმებია ჩასატარებელი, გარდა იმისა რომ ბევრი მათგანი მთელი რიგი მიზეზების გამო პროფესიონალურ ასპექტში უბრალოდ გაიყინა, გადმოცემის უნარ-ჩვევები კიდევ ცალკე პრობლემაა.

Elizabeth Gilbert: Your elusive creative genius

TED.com-ის ყველაზე პოპულარული ვიდეო-საუბრების ოცეული .

ახლა რაც შეეხება TED.COM-ის თარგმანებს. იმისათვის რომ არაინგლისურენოვანი აუდიტორიისთვის ასეთი საინტერესო და მრავალფეროვანი მასალა ხელმისაწვდომი ყოფილიყო, 2009 წლის მაისში დაიწყო TED-ის თარგმანის პროექტი. თავდაპირველად, პროექტის გასაშვებად პროფესიონალმა მთარგმნელებმა გადათარგმნეს რამდენიმე ათეული ვიდეო-საუბარი 20 ენაზე. ამის შემდეგ უკვე პროექტი მოხალისე მთარგმნელების მხრებზე დგას. დღევანდელი მონაცემებით თარგმანები შესრულებულია 94 ენაზე, იმუშავა 8580-მა მთარგმნელმა და დევს 33577 თარგმანი.

ყველაზე აქტიური მთარგმნელები:

trans

 ანვარ დაფა – ალა      ელს დე კეისერ         იდო დეკერს                     ანტონ ჰიკოვ 

ენა – არაბული               ენა – ჰოლანდიური       ენა – ებრაული                            ენა – ბულგარული

842 თარგმანი                838 თარგმანი         830 თარგმანი                               636 თარგმანი

ვიდეო-საუბრების თარიღების და ფორუმზე გახსნილი თემის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ქართულენოვანი მოხალისეებიც მალე შეურთდნენ ამ კეთილ საქმეს და თავიანთი წვლილიც შეიტანეს. ამ დროისთვისTED.com-ზე დაახლოებით 100-მდე ვიდეო-საუბარი დევს ქართული სუბტიტრებით –   საუბრები ქართული სუბტიტრებით .
რასაკვირველია გაგიჩნდათ კითხვა თუ ვინ ამოწმებს თარგმანის ხარისხს. ამისთვის TED-მა მთარგმნელების დასახმარებლად შეიმუშავა შესაბამისი წესები. პირველ რიგში ვიდეო-საუბარს თან ახლავს პროფესიონალურად დამუშავებული (და სპიკერის მიერ დადასტურებული) ვიდეოს ინგლისურენოვანი ტექსტური ვერსია, ამგვარად ყველა მთარგმნელს აქვს ერთი მყარი, ტექსტური წყარო და არ ეყრდნობიან სმენით მიღებულ ინფორმაციას (რაც შეიძლება განსხვავდებოდეს). TED-ი მოითხოვს რომ გამოქვეყნებამდე თითოეული თარგმანი შემოწმდეს ამ ენაზე მოსაუბრე მეორე მთარგმნელის მიერ. ავტომატურად არაფერი ქვეყნდება საბოლოო სიტყვა TED-ს ეკუთვნის, ასევე მუშაობს ფიდბექის სისტემა თარგმანის ხარისხის სამომავლოდ გაუჯობესებისთვის.

ვინიცობაა თარგმნის სურვილი გაგიჩნდეთ, შეგიძლიათ დარეგისტრირდეთ TED.com-ზე და გაეცნოთ წესებს, ეს ზუსტად ის ერთ-ერთი შემთხვევაა როდესაც უფასოდ თარგმნა ძალიან მნიშვნელოვანი და ღირებულია. 😉

რამდენიმე ვიდეო-საუბარი ქართული სუბტიტრებით –

მოვახდინოთ რევოლუცია განათლებაში!

არიანა ჰაფინგტონი: როგორ უნდა მიაღწიოთ წარმატებას? მეტი იძინეთ.

შერილ სენდბერგი: ” რატომ არიან ჩვენს შორის ასე ცოტა მმართველი ქალბატონები? “

ერთი სიტყვით, თუ იცით ინგლისური ენა ცოდნას გაიმრავალფეროვნებთ, თუ ახლა სწავლობთ გაიუმჯობესებთ სმენით უნარ-ჩვევებს ინგლისურ ენაში, ხოლო თუ არ იცით, შეგიძლიათ ქართულად ან სხვა ნაცნობ ენაზე დატკბეთ ამ ვიდეო-საუბრებით.  😉


სასაცილო თარგმანები

რაც საქართველოში შემხვდა: 
  • Warsaw – ნანახი ომი
  • Myth Machine  -ქალბატონი მანქანა
  • Кофе со сливками – ყავა ქლიავით
  • სისხლის სამართალი – кровавое право
[UPDATED-1] 
Natural person = ნატურალური პირი
legal affairs = ლეგალური საქმეები
Total cost = ტოტალური ფასი
Contract and deal = ხელშეკრულება და გაგება 
Effective day = ეფექტური დღე
To pay allowance = ნებართვის გადახდა
letter of appointment = დანიშნულების წერილი
Wholesale customer = საფლოტო მომხმარებელი
[UPDATED-2] 
ბათუმში ტელეარხ 25-ის ანონსში გამოაცხადეს, რომ საღამოს 9 საათზე გავიდოდა ფილმი “ღმერთის ძროხა” და დათქმულ დროს გავიდა ფილმი “божья коровка”.

(more…)


გრამატიკული ასპექტი თარგმანში

მოყვარულის თუ პროფესიონალის დონეზე სწავლობთ ენას, გრამატიკის ცოდნას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება, თუმცა სიღრმისეულად სწავლა მოგიწევთ უფრო მეტად მაშინ თუ კი გსურთ მიაღწიოთ პროფესიონალის დონეს შესაბამის სფეროში.

არ აქვს მნიშვნელობა სკოლაში ასწავლით, უნივერსიტეტში თუ თარჯიმანი ხართ, სიტყვების მარაგი და მდიდარი ლექსიკა თავისთავად მნიშვნელოვანია და მისი გამდიდრება ყოველდღიური მუშაობის პრეროგატივაა, მაგრამ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გაამახვილოთ გრამატიკულ ასპექტებზეც, მის გარეშე ხომ უბრალოდ ვერ გამოიყენებთ არსებულ ცოდნას, ან თუ გამოიყენებთ, მხოლოდ შეცდომებით.

როგორც ზემოთ აღვნიშნე, ლექსიკა, სანამ გრამატიკის განკარგულებაში გადავიდოდეს, ერთგვარ უძრავ ქონებას წარმოადგენს და მხოლოდ გრამატიკული დამუშავების შემდეგ იძენს საკომუნიკაციო ღირებულებას და იქცევა მეტყველებად.

გრამატიკა თავის მხრივ, როგორც გარკვეული მორფოლოგიური და სინტაქსური კატეგორიების ერთობლიობა, როგორც გარკვეული წესების კრებული, ზოგადად ადამიანის აზროვნების ნაყოფია და ძირითადად ერთნაირია ყველა ენაში. თუმცა, ცხადია, ამა თუ იმ ენის გრამატიკას მხოლოდ ამ ენისთვის დამახასიათებელი ნიშან–თვისება აქვს.

ინგლისური და ქართული გრამატიკული სისტემების ზოგადი შეპირისპირებითი ანალიზი დაახლოებით ასეთ სურათს გვთავაზობს:

როგორც ქართულ, ასევე ინგლისურ არსებით სახელს 2 გრამატიკული გატეგორია აქვს, ესენია: რიცხვი და ბრუნვა. გრამატიკული სქესის კატეგორია ამ ენებისთვის უცხოა. განსხვავება გვაქვს ამ ენების ბრუნებათა სისტემებში. კერძოდ, ქართულს 7 ბრუნვა აქვს, ინგლისურს კი მხოლოდ 2 და ისიც ისეთ თავისებურებებს ავლენს, რომ ზოგი გრამატიკოსი საერთოდ უარყოფს მის არსებობს. საფუძვლად ასახელებს იმას, რომ ამ ბრუნვაში ჩაისმის არა მხოლოდ ცალკეული სიტყვა, არამედ შესიტყვება და მთელი წინადადებაც კი. მაგ.:

Bob and Jane’s wish.

The man there came yesterday’s son is my friend.

რაც შეეხება სხვა ქართული ბრუნვების მნიშვნელობებს, ისინი ინგლისურში გადმოიცემა ერთი და იგივე საზოგადო ბრუნვით სხვადასხვა წინდებულების დახმარებით ან/და სიტყვათა ადგილმდებარეობით წინადადებაში. მაშასადამე, არსებითი სახელების თარგმნა ამ ენებიდან ურთიერთში, არავითარ პრობლემას არ წარმოადგენს.

როდესაც ერთხელ უკვე გამოყენებული  არსებითი სახელის ნაცვლად გამოიყენება პირის ნაცვალსახელები, სადაც 3 სქესი გაირჩევა, ჩვენ ამ ნაცვალსახელებსაც ძალიან ხშირად არსებითი სახელებით ვთარგმნით თუ არ გვინდა რომ დაიკარგოს სქესის გამოხატვის ფაქტორი.

ზედსართავ სახელებს, რიცხვით სახელებს და ზმნიზედებს შორის კარდინალური განსხვავებები არ აღინიშნება, გარდა იმისა, რომ ინგლისურში არსებობს ე.წ. მდგომარეობის აღმნიშვნელი სახელები, როგორიცაა asleep, awake, afraid, რომლებიც ინგლისურში მხოლოდ პრედიკატივის როლში გვევლინებიან, მათი შესატყვისი ქართული ზედსართავი სახელები კი მხოლოდ განსაზღვრებად გამოიყენებიან ან/და მათი თარგმნა ხდება შესაბამისი ზმნების გამოყენებით; მაგ.:

Tom is asleep – თომს ძინავს.

Kate is awake – ქეითს ღვიძავს.

მთავარ შეუსაბამობას ინგლისური და ქართული გრამატიკების შეპირსპირებისას ჩვენ ვხედავთ დროთა სისტემებში. კერძოდ, ქართული წინადადება “მე ვკითხულობ” ინგლისურად სამ ვარიანტად ითარგმნება:

1. I read.

2. I am reading.

3. I have been reading.

განგრძობითობის გამოხატვა შეგვიძლია სხვადასხვა ზმნიზედების მოშველიებით ან/და სხვადასხხვა სიტყვებით.

მამაჩემი ყოველდღე დაფრინავს ნიუ იორკში.

My father flies to New York everyday.

My father always flies to New York.

He is flying to New York today – ის დღეს მიფრინავს ნიუ იორკში.

My son goes to school everyday except weekends  –

ჩემი ვაჟი ყოველდღე დადის სკოლაში, გარდა შაბათ–კვირისა.

My son is going to school now. – ჩემი ვაჟი სკოლაში მიდის.

განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია ინგლისური perfect-ის ქართულად თარგმნის საშუალებები. perfect-ის დროები ქართულად შეიძლება ითარგმნოს შესაბამისი აწმყო, წარსული და მომავალი დროების ფორმებით, მაგ.:

Julie has read this book. 

1. ჯულიმ უკვე წაიკითხა ეს წიგნი.

2. ჯულის წაუკითხავს ეს წიგნი. (თურმე)

3. მას წაკითხული აქვს ეს წიგნი.

ბოლო წინადადებაში იგივე შემადგენლობა გვაქვს რაც ინგლისურში ანუ გვაქვს ზმნა have-ის და ძირითადი ზმნის წარსული დროის მიმღეობის კომბინაცია. ესე იგი  აქ ჩვენ საქმე გვაქვს ფორმისა და მნიშვნელობის სრულ თანხვედრასთან, რადგან, როგორც ინგლისურში, ასევე ქართულში მნიშვნელოვანია არა მოქმედების შესრულების დრო, არამედ ფაქტის აღნიშვნა, მოქმედების შედეგის ხაზგასმა და არა თვით მოქმედებაზე ყურადღების გამახვილება, რა შემთხვევაშიც საჭირო იქნებოდა შესრულების დროის მითითებაც.

გაგრძელება მომავალ პოსტში 😉