თბილისის დეკლარაცია – 1977

მსოფლიოს პირველი სამთავრობათშორისო კონფერენცია გარემოსდაცვით სფეროში განათლების შესახებ ჩატარდა გაერთიანებული ერების განათლების, მეცნიერების და კულტურის ორგანიზაციის (UNESCO) მიერ გაეროს გარემოსდაცვით პროგრამასთან (UNEP) ერთად; აღნიშნული კონფერენცია ჩატარდა თბილისში, საქართველო (სსრკ), 1977 წლის 14–26 ოქტომბერს.

კონფერენციაში მონაწილეობდნენ: დელეგატები 66 წევრი ქვეყნიდან და დამკვირვებლები ორი არაწევრი ქვეყნიდან; ასევე – გაეროს რვა სააგენტოს და პროგრამის  წარმომადგენლები და დამკვირვებლები. სამი სხვა სამთავრობათშორისო ორგანიზაცია და 20 საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია.

საერთო ჯამში, კონფერენციაში მონაწილეობდა 265 დელეგატი და 65 წარმომადგენელი და დამკვირვებელი.

სამთავრობათშორისო კონფერენციის დახურვის დღეს, თბილისის დეკლარაცია მიიღეს ერთსულოვნად, კენჭისყრის გარეშე.

დეკლარაცია ერთხმად აღიარებდა გარემოსდაცვითი განათლების როლის მნიშვნელობას მსოფლიო გარემოს დაცვისა და გაუმჯობესების მიმართულებით, ასევე მსოფლიო საზოგადოებების მდგრად და ჰარმონიულ განვითარებაში.

გარემოსდაცვითი განათლების როლი, მიზნები და თვისებები   

თბილისის დეკლარაცია, კონფერენციის ორ რეკომენდაციასთან ერთად შედგება ძირითადი ნაწილისგან, პრინციპებისგან და ყველა ადგილობრივი, ეროვნული, რეგიონალური და საერთაშორისო დონის და ასევე ოფიციალური სასკოლო და არასასკოლო სისტემის ყველა ასაკობრივი ჯგუფისთვის შესაფერისი გარემოსდაცვითი განათლების შესახებ მითითებებისგან.

I) კონფერენციის მონაწილეთა რეკომენდაციით უნდა განისაზღვროს კონკრეტული კრიტერიუმი, რომელიც დაგეხმარებათ ყოველი ძალისხმევა გამოიყენოთ სწორად და განავითაროთ გარემოსდაცვითი განათლება ეროვნულ, რეგიონალურ და გლობალურ დონეებზე:

1. იმის გათვალისწინებით, რომ ბიოლოგიური და ფიზიკური თვისებები  ადამიანის გარემოს ბუნებრივი საფუძველის შემადგენელი ნაწილებია, მისი ეთიკური, სოციალური, კულტურული და ეკონომიკური საზღვრები ასევე დიდ როლს თამაშობს იმ მეთოდების და ინსტრუმენტების განსაზღვრაში, რომლის საშუალებითაც ადამიანები შეიცნობენ და უკეთესად გამოიყენებენ ბუნებრივ რესურსებს საკუთარი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად.

2. გარემოსდაცვითი განათლება სხვადასხვა დისციპლინების და განათლების სფეროში გამოცდილების რეორიენტაციის და კოორდინირების შედეგია, რომელიც აიოლებს გარემოს პრობლემების ინტეგრირებულ აღქმას, და შესაბამისად, რაციონალური მოქმედებები უფრო შედეგიანია სოციალური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების მიმართულებით.

3. გარემოსდაცვითი განათლების ძირითადი მიზანია გააგებინოს ადამიანებს და საზოგადოებას ბუნების კომპლექსურობა და ხელოვნური გარემო, მათი ბიოლოგიური, ფიზიკური, სოციალური, ეკონომიკური და კულტურული ასპექტების ინტერაქციის შედეგად და შეიძინონ ცოდნა, ღირებულებები, დამოკიდებულებები და პრაქტიკული უნარ–ჩვევები, რათა პასუხისმგებლობით და ეფექტურად შეიტანონ წვლილი გარემოსდაცვითი პრობლემების შეფასების, გადაჭრის და გარემოს ხარისხის მართვის საკითხებში.

4.  გარემოსდაცვითი განათლების კიდევ ერთი ძირითადი მიზანია ხაზგასმით აჩვენოს თანამედროვე მსოფლიოს ეკონომიკური, პოლიტიკური და ეკოლოგიური ურთიერთდამოკიდებულება, სადაც სხვადასხვა ქვეყნის გადაწყვეტილებებს და ნაბიჯებს შესაბამისი საერთაშორისო გამოხმაურება მოსდევს. ამასთან დაკავშირებით, გარემოსდაცვითმა განათლებამ ხელი უნდა შეუწყოს ქვეყნებსა და რეგიონებს შორის       ურთიერთპასუხისმგებლობის და სოლიდარობის გრძნობის განვითარებას, რაც საფუძველს ჩაუყრის ახალ საერთაშორისო წესრიგს, რომელიც თავის მხრივ უზრუნველყოფს გარემოს კონსერვაციას და მის გაუმჯობესებას.

5. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ურთიერთობების კომპლექსურობას, რომელიც არსებობს სოციალურ–ეკონომიკურ განვითარებასა და გარემოს დაცვის გაუმჯობესებას შორის.

6. ამ მიზნით, გარემოსდაცვითმა განათლებამ უნდა უზრუნველყოს კომპლექსური ფენომენის ინტერპრეტაციის საჭირო ცოდნა, რომელიც ქმნის გარემოს, მხარს უჭერს თვითდისციპლინის შემადგენელ ეთიკურ, ეკონომიკურ და ესთეტიკურ ღირებულებებს, რომელიც ხელს შეუწყობს გარემოს დაცვისა და გაუმჯობესების შესაბამისი ქცევების შემუშავებას. ასევე მოიცავს მთელ რიგ პრაქტიკულ უნარჩვევებს, რომელიც საჭიროა გარემოსდაცვითი პრობლემების ეფექტურად მოგვარების გზების შემუშავებისა და გამოყენებისთვის.

7. ამ ამოცანების განხორციელებისთვის, გარემოსდაცვითმა განათლებამ მჭიდროდ უნდა დააკავშიროს ერთმანეთს საგანამათლებლო პროცესი და რეალური ცხოვრება, დაგეგმოს ღონისძიებები იმ გარემოსდაცვითი პრობლემებთან დაკავშირებით, რომლის წინაშეც დგას კონკრეტული საზოგადოება და გაანალიზოს აღნიშნული დისციპლინათშორისი, მრავალმხრივი მიდგომის საშუალებით, რაც ხელს შეგვიწყობს სათანადოდ ჩავუღრმავდეთ გარემოსდაცვით სფეროში არსებულ პრობლემებს.

8. გარემოსდაცვითი განათლებით უნდა დაკმაყოფილდეს მოსახლეობის ყველა ასაკობრივი თუ სოციო–პროფესიული ჯგუფი. იგი მიზანმიმართული უნდა იყოს (ა) ახალგაზრდების და მოზრდილების ზოგადი, არასპეციალიზირებული წრისკენ, რომელთა ყოველდღიური აქტივობა/ქცევა გადამწყვეტ ზეგავლენას ახდენს გარემოს დაცვაზე და გაუმჯობესებაზე; (ბ) კონკრეტული სოციალური ჯგუფებისკენ, რომელთა პროფესიული აქტივობა გავლენას ახდენს გარემოს დაცვის ხარისხზე; და (გ) მეცნიერებისა და სპეციალისტებისკენ, რომელთა სპეციალიზირებული კვლევა და მუშაობა იმ ცოდნის ბალავარს ქმნის, რომელზეც უნდა აიგოს გარემოს დაცვის სფეროს განათლება, სწავლება და ეფექტური მართვა.

9. გარემოსდაცვითი განათლების ეფექტური განვითარების მისაღწევად, მოსახლეობის განათლებისთვის გამოყენებულ უნდა იქნეს საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი ყველა საჯარო თუ კერძო შესაძლებლობის სრული არსენალი: ოფიციალური საგანმანათლებლო სისტემა, არაოფიციალური განათლების სხვადასხვა ფორმები და მასმედია.

10. გარემოს დაცვის გაუმჯობესების საკითხში ეფექტური წვლილის შესატანად, საგანმანათლებლო გეგმა უნდა შეესაბამებოდეს მოქმედ კანონმდებლობას, პოლიტიკურ კურსს, კონტროლის ზომებს და იმ გადაწყვეტილებებს, რომელსაც დრო და დრო მთავრობები მიიღებენ ადამიანის გარემოსთან დაკავშირებით.

II. კონფერენცია ამტკიცებს გარემოსდაცვითი განათლების შემდეგ  მიზნებს, ამოცანებს და სახელმძღვანელო პრინციპებს:

გარემოსდაცვითი განათლების მიზნები:  

  1. ხელი შეუწყოს ინფორმაციის გავრცელებას ეკონომიკური, სოციალური, პოლიტიკური და ეკოლოგიური ურთიერთდამოკიდებულების შესახებ, ქალაქსა თუ სოფელში.
  2. თითოეული ადამიანი უზრუნველყოს იმ ცოდნის, ღირებულებების, დამოკიდებულებების, ვალდებულების და უნარჩვევების შეძენის შესაძლებლობით, რაც საჭიროა გარემოს დაცვისა და მისი გაუმჯობესებისთვის.
  3. ადამიანების, ჯგუფების და საზოგადოების ქცევის ახალი მოდელების შექმნა, როგორც გარემოს დაცვისკენ მიმართული ერთი მთლიანობა.

გარემოსდაცვითი განათლების ამოცანების კატეგორიები:  

ინფორმირებულობა — დაეხმაროს სოციალურ ჯგუფებს და ინდივიდუალურ პირებს მიიღონ ინფორმაცია და გაითავისონ მთლიანად გარემო და მასთან დაკავშირებული პრობლემები.

ცოდნა დაეხმაროს სოციალურ ჯგუფებს და ინდივიდუალურ პირებს შეიძინონ მრავალფეროვანი გამოცდილება და ცოდნა გარემოს და მასთან დაკავშირებული პრობლემების შესახებ.

დამოკიდებულება — დაეხმაროს სოციალურ ჯგუფებს და ინდივიდუალურ პირებს გაითავისონ მთელი რიგი ღირებულებები, დაინტერესდნენ გარემოს დაცვის საკითხებით, ჰქონდეთ მოტივაცია – აქტიურად ჩაერთონ გარემოს გაუმჯობესებაში და დაცვაში.

უნარ–ჩვევები— დაეხმაროს სოციალურ ჯგუფებს და ინდივიდუალურ პირებს შეიძინონ ის უნარ–ჩვევები, რომელიც აუცილებელია გარემოს პრობლემების განსაზღვრისა და გადაჭრისთვის.

მონაწილეობა/ჩართულობა –  სოციალურ ჯგუფებს და ინდივიდუალურ პირებს მივცეთ შესაძლებლობა აქტიურად ჩაერთონ გარემოს პრობლემების მოგვარების პროცესის ყველა დონეზე.

 

სახელმძღვანელო პრინციპები  — გარემოსდაცვითი განათლების დანიშნულებები   

  1. ყოველმხრივ მოიცვას გარემო – ბუნებრივი და ხელოვნური, ტექნოლოგიური და სოციალური (ეკონომიკური, პოლიტიკური, კულტურულ–ისტორიული, ეთიკური, ესთეტიკური) კუთხით;
  2. უწყვეტი, მუდმივმოქმედი პროცესი, დაწყებითი სასკოლო განათლებიდან, სხვა ოფიციალური და არაოფიციალური საგანმანათლებლო ეტაპების ჩათვლით.
  3. ჰქონდეს დისციპლინათშორისი მიმართულება, რაც გამოკვეთავს თითოეული დისციპლინის კონკრეტულ შინაარსს, შესაძლო კომპლექსური და დაბალანსებული პერსპექტივის შესაქმნელად.
  4. ძირითადი გარემო საკითხების შესწავლა, ადგილობრივი, ეროვნული, რეგიონალური და საერთაშორისო მიმართულებებით, ამგვარად სტუდენტები მიიღებენ ინფორმაციას დედამიწის სხვადასხვა წერტილში არსებული გარემო მდგომარეობის შესახებ.
  5. გარემოს მიმდინარე და პოტენციურ გარემოებებზე ფოკუსირება, ისტორიული პერსპექტივის გათვალისწინებით.
  6. გააცნოს და ხაზი გაუსვას ადგილობრივი, ეროვნული და საერთაშორისო თანამშრომლობის მნიშვნელობას და საჭიროებას, გარემოს პრობლემების პრევენციის და გადაჭრის საკითხებში;
  7. ნათლად და ხაზგასმით გაითვალისწინოს გარემო ფაქტორები ზრდა–განვითარების გეგმებში;
  8. საშუალება მისცენ მსმენელებს მონაწილეობა მიიღონ საკუთარი სასწავლო გამოცდილების დაგეგმვაში, გადაწყვეტილებების მიღებაში და თანმდევი შედეგების მიღებაში;
  9. შეეხოს გარემო სენსიტიურობას, ცოდნას, პრობლემების გადაჭრისთვის საჭირო უნარ–ჩვევებს და ღირებულებათა განსაზღვრას ყველა ასაკობრივ ჯგუფში, მაგრამ განსაკუთრებით ხაზი გაუსვას გარემო სენსიტიურობას ადრეული წლების მსმენელისეულ სამყაროში;
  10. დაეხმაროს მსმენელებს აღმოაჩნინონ გარემო პრობლემების სიმპტომები და ნამდვილი მიზეზები;
  11. ხაზი გაუსვას გარემო პრობლემების კომპლექსურობას და ამგვარად, განავითაროს კრიტიკული აზროვნება და პრობლემების გადაჭრისთვის საჭირო უნარ–ჩვევები.
  12. გამოიყენოს მრავალფეროვანი სასწავლო გარემო და სასწავლო–საგანმანათლებლო მეთოდების ფართო სპექტრი გარემოს შესახებ ცოდნის გაცემის, შეძენის და გარემოსგან სწავლის საკითხებთან მიმართებაში, პრაქტიკული სამუშაოების და  პირდაპირი გამოცდილების შესაბამისი ხაზგასმით.

ინგლისური ვერსია

© 2012

“Polyglot+”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s